Ernstig misbruik FES in 2007

Lange termijn investeringen gekort ten behoeve van electoraal gewin
Zoals reeds betoogd in het Financieel Weekblad van 13 juni 2006 is de opzet van het Fonds Economische Structuurversterking (FES) niet goed. Het FES is opgezet om de aardgasbaten te gebruiken ten behoeve van de Nederlandse infrastructuur om daarmee positieve lange termijn effecten te bereiken voor de Nederlandse economie.
Echter, de begroting van 2007 betoont zich van een flagrante korte termijn visie, en misbruik van de FES gelden. De lastenverlichting van 2007 voor burgers en bedrijven komt namelijk niet uit structurele bezuinigingen of andere lange termijn maatregelen, maar wordt gefinancierd vanuit het FES.

Lagere bijdrage aan de EU
Het kabinet rechtvaardigt en financiert de lastenverlichting (die structureel van aard is) dankzij de lagere bijdrage die Nederland onderhandelt heeft bij de Europese Unie. Nederland is een nettobetaler aan de EU, maar vanaf 2008 is het nettobedrag dat van Nederland naar de EU gaat een stuk lager; ongeveer 1 miljard euro per jaar. Maar pas vanaf 2008. De lastenverlichting gaat echter al per 2007 in. De truc van minister Zalm: eenmalig gebruik maken van de gelden die naar het FES zouden gaan in 2007. Lange termijn investeringen worden opgeofferd voor korte termijn lastenverlichting.

Electoraal gewin is belangrijker dan investeren
Hieruit kan niet anders geconcludeerd worden dan dat het kabinet electoraal gewin belangrijker vindt dan een gezond financieel beleid en lange termijn investeringen. Immers, waarom zouden de lastenverlichtingen niet een jaar later kunnen worden ingevoerd? Dan is er tenmisnte financiele dekking voor vanwege de lagere bijdrage aan de EU. De enige reden waarom de lastenverlichting nu moet komen: de verkiezingen. Het kabinet wil de burger/kiezer een cadeautje geven, en doet dit door een deel van de aardgasbaten uit het FES te verkwanselen. De voorspelling van 13 juni 2006 komt nog eerder uit dan verwacht.

Misbruik van het Fonds Economische Structuurversterking voor korte termijn doelen wordt voorgesteld en dat zet een gevaarlijk precedent voor latere jaren. Zeker als er een nieuwe kabinet komt van een andere signatuur dan CDA/VVD, omdat deze partijen zowieso, als initiator van deze greep uit de FES kas, geen serieuze oppositie kunnen vormen tegen misbruik. Zij zijn er immers mee begonnen.

Voorspelling (22 september 2006)
Ten behoeve van electoraal gewin worden lange termijninvesteringen, tegen alle afspraken in, opgeofferd voor cadeautjes naar de kiezers. De coalitiepartijen zullen het misbruiken van de FES gelden goedkeuren om daarmee mooie sier te maken; de oppositie zal geen al te grote bezwaren maken, om te voorkomen dat hen aangewreven wordt dat zij de burgers geld uit de zakken willen houden.

Begroting opnieuw pro-cyclisch

Begroting voor 2007 is optimistisch
Gisteren is door koningin Beatrix de troonrede voorgelezen. Opvallend in vergelijking met de voorgaande vijf jaren was de positieve ondertoon van de troonrede: er was vooral goed nieuws te melden. Zo heeft de begroting een verwacht overschot van 0,2% in 2007, zijn er geen bezuinigingen aangekondigd en komen er wel lastenverlichtingen en extra's voor werkenden, ouders en ouderen.

Gunstig gesternte
De begroting voor 2007 kon gemaakt worden onder een gunstig gesternte. Zowel voor 2006 als voor 2007 ziet de economische groei er prima uit (3% verwacht voor beide jaren) en dat biedt twee voordelen voor de overheidsbegroting: er komt meer geld binnen bij de belastingdienst en er zijn minder uitgaven voor bijstand en werkloosheidsuitkeringen. Tevens is de olieprijs hoog, en daarmee zijn de daaraan gekoppelde aardgasbaten dan ook erg hoog (in 2006 6 miljard euro meer dan begroot vorig jaar!) Zo'n extra inkomstenbron helpt natuurlijk bij het op orde krijgen van de rijksbegroting.

Dankzij of ondanks ingrepen van Balkenende I, II en III?
Het kabinet en de coalitie partijen claimen dat hun beleid de oorzaak is van de opgaande economie. De oppositie claimt dat Nederland, met een open economie (veel export en import), vooral profiteert van de opgang van de wereldeconomie en daar dankzij het kabinetsbeleid pas als laatste van profiteert. De waarheid zal in het midden liggen. Ingrepen in de sociale zekerheid hebben de overheidsfinancien geholpen en de economische cyclus in een open economie is slechts beperkt te beinvloeden door binnenlands beleid.

Pro cyclisch beleid
Een conclusie die wel getrokken kan worden, is dat de kabinetten Balkenende een pro-cyclisch beleid hebben gevoerd (evenals Paars daarvoor): in tijden dat het goed gaat (economische groei, veel banen, stijgende lonen), worden er ook nog lastenverlagingen gegeven en uitgaven verhoogd (2001, 2006, 2007); in slechte tijden (stijgende werkloosheid, gelijkblijvende lonen) wordt er hard bezuinigd en moeten de burgers inleveren (begin jaren negentig, de afgelopen 4 jaren). Daardoor hebben opeenvolgende kabinetten de cyclus, voor zover binnen hun bereik, versterkt: de dalen werden dieper (en duurden langer), de piek in 2000 en 2001 was hoog en de bomen groeien tot in de hemel.

Er zijn twee constanten over de afgelopen 12 jaar van financieel beleid bij de Rijksoverheid: de aanwezigheid van de VVD in de opeenvolgende 5 coalities; en voor het grootste deel de aanwezigheid van Gerrit Zalm als de minister van Financien (in Balkenende I was partijgenoot Hoogervorst minister van Financien).

Dus kan met recht worden gesteld dat Zalm, onder meer door zijn Zalmnorm voor het uitgavenplafond, altijd een pro-cyclisch beleid heeft gevoerd. Financieel onverstandig (juist nu zou de overheid moeten kijken naar bezuinigingen, want de burgers krijgen het door de groeiende economie toch al beter), maar misschien een gevolg van de politieke realiteit.

Gevolg van politieke realiteit
Immers, in tijden dat het goed gaat en er heel veel geld binnenkomt bij de overheid, is het moeilijk aan de bevolking uit te leggen dat er bezuinigd moet worden. Er is geld genoeg. En als het dan ook nog een verkiezingsjaar is, dan is het helemaal moeilijk om een verstandig financieel beleid te voeren. Samenvattend: Gerrit Zalm kan verweten worden dat hij een pro-cyclisch financieel beleid heeft gevoerd. Hij verdient wel het compliment dat hij over de jaren heen de overheidsbegroting, geholpen door meevallende aardgasbaten en de langstdurende periode van mondiale groei sinds de 2e wereldoorlog, op orde heeft gekregen. Echter, de maatschappelijke gevolgen, met name in het onderwijs en de zorg zijn merkbaar. Een excuus voor zijn pro-cyclische beleid is de politieke realiteit, maar een sterkere minister van Financien had daar meer weerstand aan moeten bieden. Dan was er in de slechte tijden meer te besteden geweest om noden te lenigen.

Voorspelling (20 september 2006)
Een sterke minister van Financien zou een anti-cyclisch beleid moeten voeren. Besparen als het goed gaat, en wat meer uitgeven in slechte tijden. Echter, de politieke realiteit maakt het moeilijk om te besparen als er veel geld binnen komt bij de overheid. Ongeacht de signatuur van het volgende kabinet zal blijken dat elke minister van Financien meer een politicus is dan een goed financieel manager: ook het komende kabinet zal een pro-cyclisch financieel beleid voeren.